İslam’ın temelinde yer alan tevhid inancı, yalnızca Allah’ın varlığına ve birliğine değil, aynı zamanda O’nun sıfatlarının doğru anlaşılmasına da dayanır. Allah’ın isimleri içinde en çok tekrar edilen iki sıfatı Rahman ve Rahim’dir. Kur’an’ın hemen her suresinde “Bismillahirrahmanirrahîm” ifadesiyle karşılaşmak, bu iki sıfatın taşıdığı önemi gözler önüne serer. Ancak bu isimlerin yalnızca merhamet anlamına geldiğini söylemek, onların derinliğini yansıtmakta yetersiz kalır.
Her Şeyin Çifti
Allah her şeyi çiftler halinde yaratmıştır. Sıcak ve soğuk, karanlık ve aydınlık, tek hücreli ve çok hücreli, kadın ve erkek gibi. Bu durumda akla şu soru geliyor; Dünya hayatının çifti nedir? Elbette, ahiret hayatı.
Ve her şeyi çift olarak yarattık. Umulur ki düşünürsünüz.
Zâriyât Suresi 49. Ayet
Dünyada acıkırız, üşürüz, ölürüz ama ahiret hayatında maddesel bu tarz zayıflıklarımız olmaz. Allah’ın rahman sıfatı, dünya hayatımızdaki merhameti simgelerken, rahim sıfatı ise ahiret hayatındaki merhameti simgeler. Fakat ikisi arasında bir fark vardır; Rahman sıfatı mümin ve mümin olmayan herkes içindir. Bir kişi Allah’a inanmasa da Allah ona da merhamet eder. O da Güneş’ten, Ay’dan, yağmurdan, toprakta ve birçok diğer nimetten faydalanır. Rahim sıfatı ise ahiret hayatında sadece müminler içindir. Onlar da Allah’ın Rahim sıfatı ile Cennette merhamete ulaşacak ve köşkler, sonsuz huzurlu ve mutlu bir hayatla nimetlenecektir. Kur’an-ı Kerim’i mealden okuduğumuz zaman bu sonuca varmak zor oluyor. Çünkü Allah kitabın Arapça apaçık olduğunu ifade etmiştir. Bu yüzden Rahman ve Rahim gibi Arapça kelimeleri Türkçeye çevirirken doğru çevirmek önemli. Fakat birçok çevirmen bunun yerine sadece Rahman ve Rahim diyerek konuyu kapatmaktadır. Rahim, merhametin kalıcılığını ve sürekliliğini ifade eder. Şimdi ayetlere bakalım;
Biz onu, anlayasınız diye Arapça bir Kur’an olarak indirdik.
Yusuf Suresi 2. Ayet
Apaçık bir Arapça dille.
Şuara Suresi 195. Ayet
Bu, bilen bir toplum için ayetleri Arapça olarak açıklanmış bir kitaptır.
Fussilet Suresi 3. Ayet
Peygamber Arap, kavmi de Arapça konuştuğu için kitap Arapça indi. Doğal olarak onlar için apaçık bir kitaptı. Ama bizim gibi Arap olmayanlar için apaçık olmuyor. Bizler için de apaçık olması için doğru ve eksiksiz anlaşılır bir tercüme gerekmektedir. Unutmayın ki;
Benim gölgem nasıl ki ben değilsem,
Abdurrahman Esendemir
Kur’an’ın meali de Kur’an değildir.
Kur’an’da Delillerle Rahman ve Rahim
Kur’an’da Rahman sıfatı, Allah’ın dünya hayatında tüm yaratıklara olan merhametini anlatır. Bu, iman edenle etmeyeni ayırmaz. Buna karşılık Rahim sıfatı, Allah’ın ahirette sadece müminlere yönelik olan özel rahmetini ifade eder.
Rahman – Dünya hayatındaki genel Rahmeti ifade eder.
Rahmetim her şeyi kuşatmıştır.
A’râf 156
Rahîm – Ahiret hayatındaki özel Rahmeti ifade eder.
O, müminlere karşı çok merhametlidir (Rahîm).
Ahzâb 43
(Cennette) Onlara, Rahîm olan Rab tarafından selam vardır.
Yâsîn 58:
İslam Alimlerinin ve Filozoflarının Yorumları
Rahman, dünya hayatında bütün yaratıklara rahmet eder. Rahim ise ahirette yalnızca müminlere özel rahmeti kapsar. (el-Maksadü’l-Esnâ)
İmam Gazali
Gazalî’ye göre bu iki sıfat, aynı kaynaktan gelen iki ayrı merhamet katmanıdır. Rahman sıfatı yaratılışın sebebiyken, Rahim sıfatı ebedi kurtuluşun mükafatıdır.
Rahman sıfatı rızık, sağlık gibi dünyevi nimetleri kapsar. Rahim ise bağışlanma, mağfiret ve ebedî saadeti. (Tefsîr-i Kebîr)
Fahreddin Râzî
Rahman Allah’ın zatı sıfatıdır, bütün mahlukatı kuşatır. Rahim ise fiilîdir; kulların imanına karşılık özel olarak verilir.
İbn Kayyim el-Cevziyye
Rahman, dünyada herkese; Rahim, ahirette sadece müminlere rahmet eder. (Taberî Tefsiri, Fatiha 3. ayet)
İbn Abbas (r.a.)
“Bismillahirrahmanirrahîm” ifadesi, sadece bir başlangıç sözü değil; Allah’ın iki farklı boyuttaki rahmetinin farkında olarak yaşama çağrısıdır. Bu ifade şunu der gibi olur:
Dünya hayatında hepimizi merhametiyle kuşatan Rahman’ın, ahirette bize özel olarak rahmet edecek olan Rahim’in adıyla…
Bu bakış açısı, Allah’ın merhametini hem genel hem de özel olarak kavrayışımızı derinleştirir. Böylece bir mümin, Allah’ın Rahman sıfatıyla bu dünyada yaşarken, Rahim sıfatına sığınarak ahiret için umut ve çaba içinde olur.
Bu nedenle, “Bismillahirrahmanirrahîm” demek, hem şükür hem de niyaz demektir. Hem dünyayı anlamak, hem ahireti ummak demektir.
