Atatürkçülüğü neden bıraktım? Bireysel aydınlanma eleştirisi

Her bireyin düşünce yolculuğu farklı zamanlarda ve farklı etkilerle evrilir. Bu yazıda, Atatürkçülük fikrine olan bağlılığını uzun yıllar sürdüren ancak sonrasında bu fikirden ayrılan bir bireyin düşünsel dönüşümü ele alınmaktadır. Bu dönüşüm, yalnızca Atatürkçülük özelinde değil; genel olarak eğitim sistemi, devletçilik, milliyetçilik ve seçim sistemi gibi birçok yapısal meseleye yöneltilen eleştirileri de kapsamaktadır.

Dayatılan İlkeler ve Descartes’ın Aydınlanma Fikri

René Descartes, Yöntem Üzerine Konuşma adlı eserinde şöyle der:

İlginizi Çekebilir

Uluslararası Anadilinde Yapay Zeka Destekli Kamu Hizmetleri Bildirgesi

İktidar ve muhalefetli demokrasi mi kaptan ve yardımcı kaptanlı demokrasi mi?

Güç zehirlenmesi: İktidarın karanlık yüzü

“Gençliğimde, sorgulamaksızın ikna edilmeme izin verdiğim ilkelere dayanmaktan, çok daha iyi şekilde yöneteceğime inandım.”

René Descartes

Bu cümle, birçok insanın hayatında dönüm noktası olabilir. Descartes’ın burada vurguladığı düşünce, bireyin kendisine dışarıdan yüklenen fikirlere körü körüne bağlı kalmaması gerektiğidir. Bu durumun benzeri, Türkiye’de eğitim sisteminin bireylere belli ideolojileri sorgusuz sualsiz öğretmesiyle yaşanmaktadır.

Atatürkçülük: İnanç mı, Eğitim Dayatması mı?

Yirmi sekiz yaşına kadar Atatürkçü bir birey olarak yaşadım. Okullarda verilen eğitimle; cumhuriyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik, inkılapçılık ve milliyetçilik gibi ilkeler bizlere temel değerler olarak öğretildi. Bu öğretilerle yetişen bir bireyin siyasi tercihleri de doğal olarak belirli bir yöne evrilir. Nitekim ilk oyumu da “Atatürk’ün partisi” olduğu için CHP‘ye verdim.

Ancak bir gün şu soruyu sordum: “Ben neden Atatürkçüyüm?”
Almanya’daki kuzenim neden Atatürkçü değil? Yurtdışında yaşayan birisi neden milliyetçi değil? Bu sorular beni kendi içsel yolculuğuma itti.

Eğitim Sisteminin İdeolojik Baskısı

Eğitim sistemi, bireyleri kendi tercihleriyle yetiştirmek yerine, belli kalıplara sokmaya çalışıyor. Bu kalıplar, kimi zaman Atatürkçülük, kimi zaman da dindarlık üzerinden şekilleniyor. Bir dönem okullarda cumhuriyetçilik ve laiklik ön plana çıkartılırken; bugün bazı imam hatip okullarında benzer şekilde dini görüşler ön planda.

Bu sistem, ister laik, ister muhafazakar ideolojiyle olsun; bireyin kendi fikriyle var olmasını engellemektedir.

Milliyetçilik ve Kavimcilik Üzerine

Müslüman bir birey olarak milliyetçiliği benimseyemiyorum. Kurbanımı Türkiye yerine yurt dışında kesmem eleştirildiğinde, “Bizde kavimcilik yok, ümmet anlayışı var,” dedim. Milliyetçilik, ümmet bilinciyle çatışan bir anlayıştır. Atatürkçülükteki milliyetçilik ilkesiyle de bu noktada ayrışıyorum.

Devletçilik Eleştirisi

Devletçilik ilkesine de mesafeli yaklaşıyorum. “Yukarıda Allah, aşağıda devlet” anlayışı bana şirk kokusu veriyor. Devletin her dediğini sorgulamadan kabul etmek, eleştirel düşüncenin önüne geçmektedir. Kanunlar eleştirilemez hale getirildiğinde, insanlar anayasa veya yasa putperestliğine saplanıyor. Oysa doğru, tek bir doğrudur ve zamanla değişebilecek yasa metinlerine körü körüne bağlılık akıl dışıdır.

CHP ve Seçim Sisteminde Adaletsizlik

CHP’nin “Atatürk’ün partisi” olması, ona otomatik olarak bir oy avantajı sağlıyor. Bu durum seçim sisteminde adaletsizlik yaratıyor. Okullarda Atatürkçü yetiştirilen bireyler, bilinçli seçmen olmaktan çok, yönlendirilmiş bireyler haline geliyor. Bu sistem, demokratik temsilin adil bir şekilde işlemesine engel teşkil ediyor.

Aynı şey dini eğitim için de geçerlidir. İmam hatipte eğitim gören bir çocuğun muhafazakâr bir partiye oy vermesi olasılığı daha yüksek olacaktır. Bu da sistemin her dönem farklı ideolojilere göre şekillendiğini gösterir. Eğitim sistemi, siyaset üretme değil, bilim üretme yeri olmalıdır.

Laiklik, Din ve Vicdan Özgürlüğü

Anayasada din ve vicdan özgürlüğü güvence altına alınmışken, göreve başlarken Atatürk ilkelerine yemin etme zorunluluğu çelişkili bir durumdur. Bu yemin, inanç ve düşünce özgürlüğüne müdahale niteliği taşıyabilir. Birey, kendi ilkesini daha değerli görebilir. O hâlde neden farklı bir düşünce sistemine sadık kalmaya zorlanır?

Yemin ve Güvenlik Meselesi

Devletin yetkili kişilere yemin ettirmesi güven temelli değildir, şüphe temellidir. Aslında güven eksikliği olduğu içindir ki bireyden yemin alınır. Oysa devletin elindeki en güçlü araç denetimdir. Yapay zekâ destekli mali kontrol sistemleriyle güveni sağlamlaştırmak mümkündür. Sözde yeminle değil, etkili denetimle güven inşa edilmelidir.

Bireysel Aydınlanma ve Özgür Fikrin Değeri

Kendi fikrimle, vicdanımla, sorgulayarak ve eleştirerek bir birey olmak istiyorum. Descartes’in dediği gibi, bana öğretilmiş olan her ilkeyi sorgulamak istiyorum. Atatürkçülük, elbette bir fikirdir. İsteyen gönülden bağlı kalabilir. Ancak bu bağlılık, bireyin özgür iradesiyle şekillenmelidir; eğitim sistemi eliyle değil.

Eğitim; ideoloji değil, bilim öğretmelidir. Birey, kendi yolunu kendi seçebilmelidir. Gerçek özgürlük, farklı düşüncelerin barış içinde var olabilmesidir.